Program Szkolenia
Uprawnienie do Wykonywania Lotów Akrobacyjnych
Zgodnie z FCL.800 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 1178/2011
oraz wymaganiami Part-DTO (Załącznik VIII do Rozporządzenia 1178/2011)
1. Informacje ogólne
1.1. Cel szkolenia
Celem szkolenia jest uzyskanie przez ucznia-pilota uprawnienia do wykonywania lotów akrobacyjnych na samolotach (kategoria: aeroplane), zgodnie z FCL.800 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 1178/2011.
1.2. Podstawy prawne
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1178/2011 z dnia 3 listopada 2011 r., Załącznik I (Part-FCL), pkt FCL.800 — Uprawnienie do wykonywania lotów akrobacyjnych;
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1178/2011, Załącznik VIII (Part-DTO) — wymagania dla zadeklarowanych organizacji szkoleniowych;
- AMC1 FCL.800 — Acceptable Means of Compliance do FCL.800;
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 965/2012, Załącznik VII (Part-NCO) — operacje niekomercyjne;
- Wytyczne Nr 9/2025 Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia 9 lipca 2025 r. w sprawie wykonywania lotów zapoznawczych.
1.3. Organizacja szkolenia
| Parametr | Wartość |
| Organizacja szkoleniowa | Doradztwo Paweł Mamcarz (DTO) |
| Przedstawiciel DTO | Paweł Mamcarz |
| Kierownik szkolenia (Head of Training) | Maciej Kulaszewski, FI(A) |
| Instruktor akrobacji | Maciej Kulaszewski, FI(A) |
| Samolot szkoleniowy | Extra 300L, SP-EKS (CofA EASA) |
| Baza szkoleniowa | Lotnisko Radom-Piastów (EPRP) |
| Strefa akrobacji | Wyznaczona strefa w rejonie EPRP |
1.4. Wymagania wstępne dla kandydata (FCL.800)
- Posiadanie ważnej licencji pilota: PPL(A), LAPL(A), CPL(A) lub ATPL(A);
- Nalot co najmniej 40 godzin jako pilot dowódca (PIC) na samolotach lub motoszybowcach turystycznych (TMG) po uzyskaniu licencji;
- Ważne orzeczenie lotniczo-lekarskie klasy 1 lub klasy 2;
- Brak przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania lotów z przeciążeniami.
2. Program szkolenia teoretycznego
Szkolenie teoretyczne obejmuje minimum 8 godzin zajęć, prowadzonych przez instruktora lub wykładowcę posiadającego doświadczenie w lotach akrobacyjnych.
| Lp. | Temat | Godziny |
| 1 | Czynnik ludzki i ograniczenia organizmu
- Wpływ przeciążeń na organizm ludzki (G+ i G-)
- Grey-out, blackout, red-out — mechanizmy i zapobieganie
- Dezorientacja przestrzenna — przyczyny i przeciwdziałanie
- Choroba powietrzna — fizjologia i postępowanie
- Stres fizyczny i psychiczny podczas akrobacji
- Oddychanie i techniki przeciwdziałania przeciążeniom (AGSM)
| 2,0 |
| 2 | Aerodynamika lotu akrobacyjnego
- Aerodynamika w nietypowych położeniach samolotu
- Rozkład sił podczas figur akrobacyjnych
- Przeciągnięcie i korkociąg — mechanizm i wychodzenie
- Energia kinetyczna i potencjalna — zarządzanie energią w figurach
- Wpływ prędkości, kąta natarcia i obciążenia na zachowanie samolotu
| 2,0 |
| 3 | Znajomość samolotu Extra 300L
- Dane techniczne i osiągi samolotu Extra 300L
- Obwiednia akrobacyjna (aerobatic envelope) — dopuszczalne przeciążenia i prędkości
- Ograniczenia eksploatacyjne: VA, VNE, G-limity (+10G / -10G)
- Systemy samolotu: silnik, śmigło, paliwo (lot odwrócony), instalacja olejowa
- Wyposażenie kabiny: pasy bezpieczeństwa, spadochron ratunkowy
| 1,5 |
| 4 | Procedury awaryjne
- Awaryjne opuszczenie samolotu — procedura użycia spadochronu ratunkowego
- Awaria silnika podczas figur akrobacyjnych
- Niezamierzony korkociąg — rozpoznanie i wychodzenie
- Utrata orientacji przestrzennej — procedura recovery
- Awaryjne wychodzenie z figur akrobacyjnych
- Procedury lądowania przymusowego
| 1,5 |
| 5 | Przepisy i bezpieczeństwo
- Przepisy dotyczące lotów akrobacyjnych (Part-NCO, NCO.SPEC)
- Strefy akrobacji — wyznaczanie, minimalne wysokości
- Wymagania dotyczące spadochronów ratunkowych
- Planowanie lotu akrobacyjnego — briefing i debriefing
- Notacja figur akrobacyjnych (system Aresti)
| 1,0 |
| RAZEM szkolenie teoretyczne | 8,0 |
2.1. Forma szkolenia teoretycznego
Szkolenie teoretyczne prowadzone jest w formie wykładów, prezentacji multimedialnych oraz ćwiczeń z wykorzystaniem modeli i materiałów dydaktycznych. Szkolenie może być prowadzone w sali wykładowej na terenie lotniska EPRP lub w innym wyznaczonym miejscu.
2.2. Sprawdzian wiedzy teoretycznej
Po zakończeniu szkolenia teoretycznego uczeń-pilot przystępuje do sprawdzianu wiedzy w formie testu pisemnego (minimum 20 pytań). Wymagany wynik pozytywny: 75% poprawnych odpowiedzi.
3. Program szkolenia praktycznego (w locie)
Szkolenie praktyczne obejmuje minimum 5 godzin lotu szkoleniowego z instruktorem na samolocie Extra 300L (SP-EKS), zgodnie z FCL.800 i AMC1 FCL.800.
3.1. Etapy szkolenia praktycznego
| Etap | Ćwiczenia | Min. godz. |
I Wprowadzenie |
Lot 1–2: Zapoznanie z samolotem i lotami z przeciążeniami
- Zapoznanie z kabiną, wyposażeniem, pasami, spadochronem
- Start, wznoszenie, lot poziomy, podejście i lądowanie Extra 300L
- Łagodne manewry z przeciążeniami do +3G / -1G
- Reakcja organizmu na przeciążenia — stopniowe zwiększanie G
- Ostra zakręty (steep turns) 60°
- Przeciągnięcie i wychodzenie w konfiguracji czystej
| 1,0 |
II Figury podstawowe |
Lot 3–5: Podstawowe figury akrobacyjne
- Pętla (loop) — wejście, utrzymanie kształtu, wyjście
- Beczka (aileron roll) — pełna beczka, pół beczki
- Odwrócona ósemka (Immelmann)
- Split-S (pół pętli z pół beczką)
- Lot odwrócony (inverted flight) — lot poziomy w pozycji odwróconej, zakręty odwrócone
- Zarządzanie energią i prędkością między figurami
- Utrzymywanie osi lotu i orientacji przestrzennej
| 1,5 |
III Figury zaawansowane |
Lot 6–8: Figury zaawansowane i kombinacje
- Hammerhead (wywrotka)
- Korkociąg kontrolowany (spin) — wejście, utrzymanie, wyjście (prosty i odwrócony)
- Kubański ósemka (Cuban eight)
- Humpty bump
- Snap roll (autorotacja)
- Łączenie figur w sekwencje
- Korekta wysokości i prędkości między figurami
| 1,5 |
IV Sekwencje i sprawdzian |
Lot 9–10: Sekwencje akrobacyjne i przygotowanie do samodzielności
- Planowanie i wykonanie pełnej sekwencji akrobacyjnej (5–8 figur)
- Samodzielne wykonywanie figur pod nadzorem instruktora
- Debriefing — analiza wykonania, korekty
- Procedury awaryjne w praktyce — symulacja awarii silnika podczas figury
- Sprawdzian praktyczny — ocena kompetencji
| 1,0 |
| RAZEM szkolenie praktyczne | 5,0 |
3.2. Lot samodzielny (solo)
Po pomyślnym ukończeniu szkolenia z instruktorem i uzyskaniu pozytywnej oceny, uczeń-pilot wykonuje lot samodzielny (solo) obejmujący sekwencję figur akrobacyjnych. Lot solo odbywa się pod nadzorem instruktora utrzymującego łączność radiową z uczniem-pilotem.
3.3. Warunki meteorologiczne
Szkolenie praktyczne odbywa się wyłącznie w warunkach VMC (Visual Meteorological Conditions) w dzień, przy widzialności nie mniejszej niż 5 km i podstawie chmur nie niższej niż 1500 m nad poziomem strefy akrobacji.
3.4. Minimalne wysokości
| Etap | Minimalna wysokość rozpoczęcia figury (AGL) |
| Etap I — wprowadzenie | 1500 m (5000 ft) |
| Etap II — figury podstawowe | 1200 m (4000 ft) |
| Etap III — figury zaawansowane | 1200 m (4000 ft) |
| Etap IV — sekwencje | 1000 m (3300 ft) |
| Lot solo | 1200 m (4000 ft) |
4. Ocena postępów i sprawdzian końcowy
4.1. Bieżąca ocena postępów
Instruktor ocenia postępy ucznia-pilota po każdym locie szkoleniowym. Ocenie podlegają:
- Precyzja wykonania figur (kształt, prędkości, przeciążenia);
- Orientacja przestrzenna i świadomość sytuacyjna;
- Zarządzanie energią (prędkość, wysokość);
- Bezpieczeństwo — przestrzeganie ograniczeń samolotu i strefy akrobacji;
- Postępowanie w sytuacjach awaryjnych.
4.2. Sprawdzian końcowy
Sprawdzian końcowy obejmuje:
- Część teoretyczną — test pisemny (min. 75% poprawnych odpowiedzi);
- Część praktyczną — samodzielne wykonanie sekwencji minimum 5 figur akrobacyjnych w obecności instruktora, ocenianych pod kątem bezpieczeństwa i kompetencji.
Uczeń-pilot musi wykazać się bezpiecznym i kompetentnym wykonaniem figur akrobacyjnych, zgodnie z wymogiem FCL.800(b).
4.3. Kryteria zaliczenia
Ćwiczenia powtarza się do momentu osiągnięcia przez ucznia-pilota bezpiecznego i kompetentnego standardu wykonania, zgodnie z FCL.800(b): „exercises shall be repeated until the applicant reaches a safe and competent standard".
5. Dokumentacja szkolenia
- Dla każdego ucznia-pilota prowadzona jest indywidualna dokumentacja szkolenia zawierająca:
- dane osobowe ucznia-pilota i numer licencji;
- potwierdzenie spełnienia wymagań wstępnych;
- zapisy z każdego lotu szkoleniowego (data, czas lotu, ćwiczenia, ocena, podpis instruktora);
- wynik sprawdzianu teoretycznego;
- wynik sprawdzianu praktycznego;
- potwierdzenie wykonania lotu solo.
- Dokumentacja szkolenia jest przechowywana przez okres minimum 3 lat od daty zakończenia szkolenia, zgodnie z DTO.GEN.220.
6. Zaświadczenie o ukończeniu szkolenia
Po pomyślnym ukończeniu szkolenia teoretycznego i praktycznego oraz zdaniu sprawdzianu końcowego, DTO wydaje uczniowi-pilotowi zaświadczenie o ukończeniu szkolenia (Certificate of Completion) potwierdzające nabycie kompetencji do wykonywania lotów akrobacyjnych na samolotach.
Zaświadczenie stanowi podstawę do wpisu uprawnienia do wykonywania lotów akrobacyjnych do licencji pilota przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego.
7. Ograniczenia uprawnienia
- Uprawnienie do wykonywania lotów akrobacyjnych jest ograniczone do kategorii statku powietrznego (samolot), na której przeprowadzono szkolenie — zgodnie z FCL.800(c).
- Rozszerzenie uprawnienia na kategorię TMG wymaga ukończenia dodatkowych 3 lotów szkoleniowych z instruktorem obejmujących pełny program akrobacyjny na TMG.
8. Polityka bezpieczeństwa
- Organizacja szkoleniowa zobowiązuje się do:
- zapewnienia najwyższego poziomu bezpieczeństwa podczas szkolenia;
- utrzymywania samolotu szkoleniowego w pełnej zdatności do lotu;
- prowadzenia szkolenia wyłącznie w wyznaczonych strefach akrobacji;
- stosowania spadochronów ratunkowych podczas wszystkich lotów akrobacyjnych;
- monitorowania stanu zdrowia i samopoczucia uczniów-pilotów przed każdym lotem;
- raportowania zdarzeń i incydentów lotniczych zgodnie z obowiązującymi przepisami.
- Instruktor ma prawo przerwać szkolenie w każdym momencie ze względów bezpieczeństwa.
- Uczeń-pilot ma prawo odmówić wykonania ćwiczenia, jeśli nie czuje się na siłach.
9. Loty zapoznawcze
Organizacja prowadzi loty zapoznawcze zgodnie z Wytycznymi Nr 9/2025 Prezesa ULC, na zasadach określonych w art. 6 ust. 4a lit. c Rozporządzenia (UE) nr 965/2012. Loty zapoznawcze:
- stanowią działalność marginalną organizacji (nie więcej niż 20% całkowitego czasu lotu w roku kalendarzowym);
- odbywają się na samolocie Extra 300L (SP-EKS) z ważnym CofA;
- rozpoczynają się i kończą na lotnisku Radom-Piastów (EPRP);
- trwają maksymalnie 50 minut;
- odbywają się zgodnie z przepisami VFR w dzień;
- prowadzone są przez pilota spełniającego wymagania § 5 Wytycznych;
- obejmują maksymalnie 1 pasażera (ograniczenie kokpitu Extra 300L);
- minimalny wiek uczestnika: 13 lat (za zgodą opiekunów prawnych dla osób niepełnoletnich).
Organizacja składa roczne zestawienie wykonanych lotów zapoznawczych i liczby przewiezionych osób do Prezesa ULC w terminie do dnia 31 stycznia każdego następnego roku.
Paweł Mamcarz
Przedstawiciel DTO
Maciej Kulaszewski
Kierownik Szkolenia / Instruktor FI(A)
Grodzisk Mazowiecki, .................... 2026 r.